Hazreti Ali (R.A.) bir defasında şöyle der:
- İnsanlar içinde, insanlardan bir insan ol..!
Yani;
İnsanlar gibi gül,
İnsanlar gibi sev,
İnsanlar gibi ağla,
Ne eksik ne de fazla…
Daha doğrusu; isminin önünde koca koca ünvanlar da olsa;
İnsanlarla beraber gül,
İnsanlarla beraber sev,
İnsanlarla beraber ağla,
Ne uzakta ne de dışarıda…
Bana göre bu söz, geçmiş yazılarımda anlatmaya çalıştığım yöneticilik (Liderlik) konularını özetler niteliktedir. Kim olursanız olun önce insan olun..! John Maxwell’inanlattığı “Liderliğin 5 düzeyi”ne de bu açıdan bakabiliriz.
Konuyu kısaca özetleyecek olursak;
Liderliğin en alt düzeyi olan “Makam” seviyesi, size şahsi özelliklerinizden (Diploma, Yabancı dil, uygulama becerisi vb.) dolayı verilir.Beraber olduğunuz insanlar, talimatlarınızı “zorunda oldukları için”yerine getirirler. İşte bu noktadan sonra insani özelliklerinizin devreye girmesi gerekmektedir. Yani beraber olduğunuz insanlara en az kendiniz kadar değer vermelisiniz ve bunu gösterebilmelisiniz. İnsanlara makamınızdan dolayı eziyet ya dahakaret etmemeli, aksine onlara, en az sizin kadar insan olduklarını hissettirmelisiniz. O zaman 2. Düzeye çıkarsınız ve insanlar, “Sizi zorunda oldukları için değil, kendi istedikleri için” takip ederler.
Ancak bu da yeterli değildir. Peygamberimiz Hazreti Muhammed (SAV) “Sizin en hayırlınız, insanlara en faydalı olanınızdır” demiştir. Eğer bulunduğunuz yeri hak etmek ve bulunduğunuz yere değer katmak istiyorsanız; üretmeniz gerekmektedir. Hele bir de kendiniz ve içinde bulunduğunuz kurum için üretmenin yanında, beraber olduğunuz insanlar için değerler üretebilirseniz, insanlığınızın hakkını tam vermiş olursunuz. Bu kadar emek ve zamandan sonra insanlar da sizi John Maxwell’in anlattığı gibi 5. düzey olan zirveye çıkartırlar. Bundan sonra insanlar, sadece siz olduğunuz için sizinle beraber olurlar.
İyi bir lider, yönetici, anne, baba, öğretmen olma, yani“insan olma”süreci, uzun zaman ve yoğun emek isteyen bir tercihtir.Bu konuda kitaplar yazan, seminerler veren ve danışmanlık yapan John Maxwell, tecrübelerinden yola çıkarak, bu yolculukta karşılaşacağımız 7 adet gözleminden bahseder.
“İnsanlar içinde, insanlardan bir insan olmayı” tercih ederseniz, her seviyede başınıza gelecekleri bilmenizin sorunları aşmada çok ciddi faydası olacaktır.
Bahsettiğimiz 5 seviyeyi çıkarken karşılaşılacak durumlar:
1-Her seviyeyi teker teker çıkarsınız ve seviye yükseldikçe bir üst seviyeye çıkma süreniz daha uzun olur. Her seviyede durup, daha önce anlattığımız gibi o seviyenin gereklerini yerine getirmeniz gerekir. 1. seviye olan makam size verildiğinde, 2. seviyeye çıkmak için; insanlarla olan ilişkileri iyi kurmanız, etkili dinlemeyebilmeniz gerekir. Daha doğrusu bunları öğrenip uygulayabilmeniz gerekir. 3. seviye olan üretim aşamasına geçebilmek için; işin gereklerini çok iyi öğrenmeniz, o konudaki yetkinliğinizi artırmanız ve ekibin sizinle beraber gelmesini sağlayabilmeniz gerekir. Bunların hepsi zaman ve emek gerektirir. Mesela ekiple bir araya geldiğiniz ilk gün şöyle diyemezsiniz:
- Arkadaşlar, büyüklerimiz beni bu ekibin başına layık gördüler. Ben 5 basamaktan oluşan zirveye çıkma yöntemini biliyorum. Şimdi size de anlatacağım. Bugün Pazartesi… Salı, Çarşamba, Perşembe ve Cuma günü, Cuma namazına müteakip ben ve siz, hep beraber zirveye çıkmış olacağız… Böyle bir dünya yok…
2- Seviye yükseldikçe, insanların size olan bağlılıkları (güvenleri), sizin de onlara olan bağlılığınız artar.Liderler,her zaman ekibin onlara olan bağlı olmasını ve her geçen gün bağlılıklarının artmasını isterler. Aslında bu tip kişiler, ekiptekilerin bağlanmalarını amaç edindikleri için çoğu zaman bu hedefe ulaşamazlar. Hâlbuki enerjilerini seviyeleri çıkmaya harcasalar ve seviyeleri çıksalar, bağlılık kendiliğinden gelir.
3- Seviye yükseldikçe, insanlara liderlik etmek kolaylaşır.İnsanların size olan güvenleri bağlılıkları arttığı için, sizi daha fazla dinlemeye başlarlar ve kararlarınızı daha az sorgularlar.
4- Seviye yükseldikçe, başarılarınız artar. Eğer başarılı olmak istiyorsanız, seviyeleri çıkmak için emek ve zaman harcamalısınız. 1. seviyede makam koltuğunda oturup insanlara emirler yağdırarak, insanları sürekli çalışır göstererek, hatta mesai dışında da sürekli iş yapmaya zorlayarak, belki birşeyler yaparsınız. Ancak kalıcı bir başarıya ulaşamazsınız. Seviyeniz yükseldikçe, insanların işe daha fazla katılımlarını sağlarsınız, insanlar kendileri isteyerek ve severek işlerini yaptıkları için verimlilik giderek artar, hata giderek azalır. Dolayısıyla sizin başarınız da artar.
5- Seviye yükseldikçe, diğer seviyelerde yaptıklarınızı terk edemezsiniz.Her seviyede yapmanız gerekenler olduğunu belirtmiştim. Özetle; 2. seviyeye çıkmak için insanlarla iyi ve doğru ilişkiler kurmanız, 3. seviyede üretim yapmanız, 4. seviyede insanların gelişimine katkıda bulunmanız gerekir. Eğer “4. seviyeye çıktım, artık bu bana yeter, benim üretmeme gerek yok, birileri benim için üretir, insanlarla iyi ilişkiler kurmama da gerek kalmadı” derseniz, anında geri düşersiniz. Bu yüzden seviye arttıkça, yapmanız gerekenler ve yükünüz giderek artar. Yapmayı terk ettiğiniz her davranış sizi geri çeker.
6- Herkesle aynı seviyede olamazsınız.Mesela beraber çalıştığınız 100 kişi olsun. 1. seviyede herkes sizinle olmak zorundadır. Çünkü sizin bir ünvanınız ve makamınız vardır. 2. Seviyeye çıktığınızda herkes sizinle beraber olmaz. Sizin ilişkilerinizi beğenmeyen birkaç kişi olabilir. Bu yüzden mesela 2. seviyede sizinle birlikte 80 kişi olabilir. 20 kişi 1. seviyede kalır. 3. seviyede sizin ürettiklerinizi yeterli görmeyenler ve beğenmeyenler olabilir. 4. seviyede kendini yeterli görenler dolayısıyla, kendini geliştirmek istemeyenler, olabilir. Her seviyede farklı insanlarla beraber olursunuz. Seviye arttıkça sizinle beraber olan insan sayısı giderek azalır. Bunların yanında, insanlar sizinle bir şekilde beraber olur. Kimileri 1. Seviyede, kimileri ise diğer seviyelerde. Bu gerçeği de görmek gerekir.
7- Her seviyeyi çıkarken, sizin yakınınızda olan ve her türlü desteği veren kişileri de beraberinizde yükseltmeniz gerekir.Onlarla beraber yükselirseniz, onlar sizi çıktığınız seviyede tutar ve daha üst seviyelere çıkmanızı sağlarlar. Eğer onları geride bırakırsanız, daha üst seviyelere çıkamazsınız.
Rahmetli Necip Fazıl Kısakürek’in dediği gibi: “Yola çıktıklarını yolda bulduklarına değişirsen; Hem yolunu kaybedersin, hem dostunu.” Bir üst seviyede olsanız bile; yeni beraber olduğunuz insanlar bunu fark ederlerse, size olan güvenleri kalmaz ve sizinle yola devam etmezler. Sonrasında kendinizi daha aşağı seviyelerde hatta en aşağıda görürsünüz.
Bu yol çok uzun ve yorucu olsa da,
Siz yine de bu yolu seçin ve
Hazreti Ali’nin dediği gibi
“İnsanlar içinde, insanlardan bir insan olun”
Dostlukla…
05.02.2015
